Stemming stoornis

Stemmingsstoornis: een categorie van stoornissen, gekenmerkt door een verstoring van de stemming of de emotionele toon tot op een punt waarop depressie of opgetogenheid optreedt

Depressie:

Er is bij een kind sprake van een depressie, wanneer het functioneren over de gehele lijn, dat wil zeggen zowel affectief, cognitief, motivationeel en soms lichamelijk neergedrukt is.

Een depressie heeft:

Lang ging men ervan uit dat kinderen geen depressieve stoornissen konden hebben, maar men is hiervan teruggekomen. Ook de term “gemaskeerde depressie” is niet meer gebruikelijk.

De kernsymptomen van de DSM IV worden nu als bruikbaar, gezien ook bij de diagnose van kinderen.

DSM IV (vereenvoudigde samenvatting)

We kunnen 3 soorten depressies onderscheiden:

  1. De depressie in engere zin: zie boven DSM IV
  2. De dystyme stoornis: dezelfde klachten maar minder ernstig
  3. De bipolaire stoornis: ene periode depressief (zie 1) andere periode juist opgewekt, alles aankunnen onoverwinnelijk zijn

Bipolaire stoornis (manisch depressief)

Bij de manie zien we:   

Bij de depressie zien we:

  • Te opgewekt
  • Te druk, ongeremd
  • Grote dadendrang
  • Onverantwoord gedrag
  • Weinig slaap
  • Zelfoverschatting
  • Impulsief
  • Verlies realiteitszin

  • Somber
  • Prikkelbaar
  • Slecht slapen
  • Angst
  • Besluiteloosheid
  • Schuldgevoelens
  • Vermoeidheid
  • Verlies realiteitszin
  • Achterdocht

Bij een jong kind heeft de depressie andere kenmerken dan bij een adolescent

De kernsymptomen kunnen zich anders uiten en kunnen samengaan met symptomen die alleen bij een paalde leeftijd voorkomen.

Leefijdsfase

Symptomen

Babytijd

Anaclytische depressie (depressie waarbij het kind de moeder heeft verloren en er geen goede vervangster is) huilen, zoek- en protestgedrag, vertraagde ontwikkeling van bewegingen, vermindering van eetlust, slaapproblemen, niet gedijen, zich terugtrekken, apathie

Babydepressie

Depressieve of prikkelbare stemming, verlies van interesse of plezier, verminderd vermogen tot protest, overmatig huilen, verminderde sociale interacties en initiatief, vertraagde psychomotorische ontwikkeling, zich terugtrekken, eet- en slaapproblemen, groeistoornissen, niet gedijen en het ontbreken van cognitieve symptomen.

 

Peuter-kleutertijd

Droevigheid of prikkelbaarheid, frequent huilen, agressie of overaangepast gedrag, driftuitbarstingen, angsten, schuchterheid, afhankelijkheid, vermindering van interesse in spel en andere activiteiten, minder symbolisch spel, wisselingen in gedrag, lichamelijke klachten, magische schuldgevoelens, eigenwaardeproblemen, zich afgewezen voelen, concentratieproblemen, vermindering van leerprestaties, verstoring van eetlust, slaap-waakritme verstoring

 

Basisschoolleeftijd

Droevigheid, huilen, prikkelbaarheid, woede ,agitatie, ongehoorzaamheid,angsten, onzekerheid, schuchterheid, depressieve cognities (eigenwaardeproblemen, schuld morbide ideeën,suïcidaliteit, stil zijn, somatische klachten, spelremming, leerremming, contactverlangen, concentratieproblemen,snel uitgeput zijn, verwaarlozing van zichzelf, dwangsymptomen

Adolescentie

(verbale uiting van) depressieve stemming, stemmingsschommelingen, prikkelbaarheid, psychomotore agitatie, verlies van interesse en plezier (te) geringe activiteit, vermoeidheid, angsten, onzekerheid, piekeren, schuld- en slechtheidsgevoelens, suïcidaliteit eigenwaardeproblemen, sombere toekomstverwachtingen, zich niet begrepen voelen of geliefd, hopeloosheid, zich terugtrekken, zich buitenstaander voelen, zichzelf verwaarlozen, somatische klachten, hypochondrie( overdreven zorg voor en angst over lichamelijk welzijn) slaap en eetlustproblemen, concentratieproblemen, dwangsymptomen, schoolangst, schoolverzuim, antisociaal gedrag, delinquentie, weg willen van huis, misbruik van alcohol en drugs, seksueel promiscue gedrag

Ontstaan van een depressie

In de meeste gevallen een combinatie van de volgende factoren:

Factoren in de omgeving van het kind

Factoren in de levensgeschiedenis van het kind

Factoren in het kind zelf

Leeftijdscategorie en depressie

Aandachtspunten voor depressie

·        De gemiddelde leeftijd waarop voor het eerst een depressieve stoornis zich openbaart is ongeveer 14 jaar

·        Hoe vroeger de depressie begint hoe groter het negatief effect op levensgebieden en hoe slechter de prognose

·        De dysthyme stoornis begint gemiddeld gezien eerder: rond elf jaar.

·        Een depressie duurt gemiddeld 9 maanden, maar een dysthyme stoornis duurt ongeveer 2 ½  jaar  en kan oplopen tot 4 jaar

·        De meerderheid van de kinderen wordt symptoomvrij binnen een jaar.

·        De kans op recidive is groot: 26 % krijgt binnen het jaar een recidive  40% Na 2 jaar en 70%  na 5 jaar

·        Lichte stress kan al voldoende zijn om een nieuwe depressie uit te lokken.

·        Een aantal ontwikkelingstaken kunnen achterstand oplopen.

·        Het meemaken van een depressie vergroot de kans op meer depressieve periodes en op psychische stoornissen. (manisch depressieve stoornis 20%-40% van de adolescenten met een depressieve stoornis)

·        Een depressie vergroot de kans op voorkomen van suïcidaal gedrag

·        Een depressie kan in 40% -90% samengaan met een tweede stoornis (angststoornis,gedragsstoornis, ADHD, eetstoornis, misbruik van alcohol en drugs)

·        Culturele en maatschappelijke invloeden kunnen leiden tot een andere uitingsvorm van depressies (cultureel bepaald: emoties tonen, verwerking van verlies en rouw, somatiseren van klachten

Beschermingsfactoren

Preventie en behandeling

In Nederland zijn een aantal preventieprogramma’s ontwikkeld (op Amerikaanse leest geschoeid)

Zo is de cursus “Stemmingmakerij” gericht op jongeren van 15-18 jaar en de cursus “Slechte tijden, goede tijden” gericht op jongeren van 12-14 jaar.

De cursussen worden op school gegeven. De deelnemers hebben geen depressieve stoornis, maar wel een depressieve inslag (negatief zelfbeeld, pessimistisch denken, inadequate probleemoplossing)

Tijdens deze cursussen worden deze aspecten besproken en alternatieven geoefend.

Ook programma’s tegen pesten gelden als zodanig.

Zie: Persberichten Trimbos-instituut:

http://www.drugtext.nl/mirror/trimbos/nlpers/pers9815.html

http://www.drugtext.nl/mirror/trimbos/nlpers/pers9801.html

Andere cursussen:

http://www.praktijkcvanderlee.nl/Brochure/Depressie.htm

http://www.parnassia.nl/preventie/folders/depri_volw.html

http://www.ggznijmegen.nl/clienten/mainmainpreventie.htm

http://www.haagrand.nl/cursussen/depressie.html

http://www.leidenuniv.nl/ics/sz/so/training/depressie.htm

http://www.lsp-preventie.nl/verslagen.php3?onderwerp=3

http://www-dsz.service.rug.nl/bss/nedstupsy/werkgp/scholing9.htm

Diagnostiek

Er zijn 3 signaleringtests bekend voor depressief gedrag naast de NPVJ en de TRF

  1. Het klavertje vier
  2. De baalmeter
  3. CES-D lijst (Centre for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D).)

Meer informatie over CES-D: http://coo.med.rug.nl/nch/cesd.pdf

Zelftest Depressie: http://www.ggzdrenthe.nl/idx_dpzt.htm

Websites: 

http://www.depressiestichting.nl/

http://depressie.pagina.nl/

http://www.xs4all.nl/~fjpol/

http://home.planet.nl/~angst/index2.html

Kritische website: http://home.planet.nl/~angst/index2.html

Behandeling

Behandeling moet afgestemd zijn op het ontstaan en voortbestaan van de depressieve stoornis.

Belangrijke onderdelen van de behandeling van een depressie bij een kind zijn: psycho-educatie, gezinsbenadering zoals ouderbegeleiding en gezinstherapie, individuele psychotherapie bij het kind, medicatie en residentiële hulpverlening.

Drs. JPM Voets, orthopedagoog

Literatuur:

Jakop Richter: Ontwikkelings Psychopathologie, bij kinderen en jeugdigen (2002)

ISBN 90 6283 299 7

De website is gemaakt door www.depauw-logon.com