Hyperactiviteit (ADHD, ADD)

Inleiding

Hyperactiviteit is een gedragspatroon dat bekend staat als 'Attention Deficit Hyperactivity Disorder' (ADHD). ADHD is een aandoening die bij kinderen voorkomt, een ‘Aandachts-Tekort-Stoornis met Hyperactiviteit’. Misschien gemakkelijker te onthouden is Alle Dagen Heel Druk, hoewel deze benaming niet helemaal correct is, omdat niet iedereen met ADHD hyperactief is. Men noemt dit gedragspatroonzonder hyperactiviteit ADD.  'Attention Deficit  Disorder'

De aandoening wordt gekenmerkt door:

Sommige kinderen hebben al deze kenmerken. Andere kinderen zijn uitsluitend hyperactief en impulsief en weer andere zijn snel afgeleid en hebben concentratiestoornissen zonder de andere twee kenmerken. Hoewel bepaalde symptomen in sommige gevallen al op eerdere leeftijd aanwezig zijn, kan de diagnose vanaf het vierde jaar worden gesteld. Men neemt aan dat de aandoening vaker bij jongens voorkomt dan bij dan bij meisjes.

Op volwassen leeftijd is de hyperactiviteit vaak minder uitgesproken maar is er nog wel sprake van een aandachtstekortstoornis.

Verschijnselen

Kinderen met ADHD zijn buitengewoon overactief. Ze kunnen niet stilzitten (ook niet als hen dat wordt opgedragen), rennen vaak rond of klimmen veel en kunnen niet gemakkelijk rustig spelen. Vaak praten deze kinderen extreem veel, flappen antwoorden eruit voordat ze de hele vraag hebben gehoord, kunnen niet op hun beurt wachten en onderbreken anderen.

Kinderen die vooral aandachtsproblemen hebben, zijn vaak niet in staat op details te letten en ze kunnen hun aandacht moeilijk bij werk of spel houden. Deze kinderen kunnen moeilijk taken en activiteiten organiseren, raken vaak hun spullen kwijt omdat ze vergeten waar ze iets hebben achtergelaten en zijn gemakkelijk afgeleid.

Bij kinderen met ADHD komen ook vaker leerproblemen voor en soms werkt het korte-termijngeheugen niet goed. Daardoor worden velen van hen aangetrokken tot activiteiten waarbij niet te veel eisen aan het werkgeheugen worden gesteld of waarbij ze niet worden afgeleid. Ze kunnen hun tijd slecht indelen en vaak zijn ze overgevoelig voor geluiden, visuele prikkels en aanraking.

De neiging bestaat echter te veel verschijnselen aan deze aandoening toe te schrijven. Voordat een diagnose wordt gesteld, moet steeds in aanmerking worden genomen of het gedrag past bij het ontwikkelingsstadium van het kind. Een zekere mate van hyperactiviteit komt veel voor bij jonge kinderen. Meestal komt het vanzelf weer goed, maar als er echt problemen ontstaan, kunt u het beste advies inwinnen bij een deskundige.

Hoewel ADHD voornamelijk als een jeugdstoornis wordt beschouwd, komt het steeds vaker voor dat de diagnose ADHD (of ADD) pas op volwassen leeftijd wordt gesteld.

Oorzaak

De oorzaak van hyperkinesie is niet precies bekend. Vermoedelijk is er sprake van een stoornis in de overdracht van elektrische prikkels tussen de hersencellen. Voor een deel wordt ADHD in verband gebracht met problemen tijdens de zwangerschap of met een zware bevalling. Er komen ook steeds meer aanwijzingen dat erfelijke factoren een belangrijke rol spelen bij ADHD. Bij familieleden van kinderen met ADHD komen de volgende aandoeningen veel vaker voor dan in families van kinderen die niet aan ADHD lijden:

Diagnose

Er bestaan geen objectieve lichamelijke onderzoeken om de diagnose van deze aandoening te kunnen stellen. De diagnose ADHD kan het best worden gesteld aan de hand van een gedetailleerde klinische beoordeling.

Voor de diagnose zijn de volgende factoren van belang:

  1. de ontwikkelingsgeschiedenis van het kind;
  2. relaties met broertjes en zusjes;
  3. het al dan niet voorkomen van soortgelijke problemen in de familie;
  4. eetgewoonten;
  5. slaappatronen;
  6. ontwikkeling van spraak en taal;
  7. problemen tijdens de zwangerschap van de moeder of tijdens de bevalling;
  8. elke geschiedenis van medische problemen, vooral allergieën, chronische oorinfecties en gehoorstoornissen.

Ook is het belangrijk aandacht te besteden aan alle medicijnen die het kind inneemt.

Behandeling

Meestal wordt eerst gekeken of positieve beïnvloeding van het gedrag effectief is. Als de symptomen ernstig zijn of aanhouden, is het raadzaam medicijnen te proberen. Bij de meeste kinderen met ADHD is een combinatie van medicijnen en therapie uiteindelijk de beste behandeling.

Medicatie

Hoewel het besluit om over te gaan tot medicatie moeilijk is en goed overwogen moet worden, zijn de negatieve effecten van de aandoening ADHD voor veel kinderen veel ernstiger dan de effecten van het gebruik van deze geneesmiddelen. En soms blijkt de medicatie wanhopige families een kwaliteit van leven te kunnen bieden waarop ze al bijna niet meer hadden duren hopen. Geneesmiddelen - stimulerende middelen - zijn echter geen wondermiddel en ze hebben geen invloed op bepaalde aspecten van de aandoening.

Zowel voor kinderen als volwassenen met ernstige ADHD zijn psychostimulantia de belangrijkste geneesmiddelen die worden toegepast voor de behandeling. Voor lichtere vormen van ADHD zijn andere geneesmiddelen, waaronder de nieuwere antidepressiva, effectief gebleken. Er bestaat echter altijd een zeker gevaar voor verslaving aan stimulerende middelen.

Gedragstechnieken

Een opgroeiend kind met ADHD verschilt van andere kinderen en de aandoening kan in elk stadium problemen opleveren. 

Kinderen met ADHD reageren bijzonder goed op beloningssystemen. Hierbij moeten ouders zo consequent mogelijk zijn: goed gedrag wordt beloond en destructief gedrag ontmoedigd. Het is een goed idee kaarten te maken met punten of sterren voor goed gedrag of voor voltooide taken.

Er moeten goed omschreven regels te zijn. Enigszins storend gedrag, waarmee deze energieke kinderen op onschadelijke wijze stoom afblazen, kan echter beter toegestaan worden. Het onderbreken van niet-gewenst gedrag, waarbij het kind onmiddellijk gedurende korte tijd wordt geïsoleerd, is een effectieve maatregel om zowel de verzorger als het kind de gelegenheid te geven om even af te koelen.

Docenten moeten voorbereid zijn op het omgaan met moeilijk gedrag en het is belangrijk dat de ouders een positieve, niet-vijandige relatie met de docent van het kind opbouwen. Sommige kinderen hebben speciale onderwijskundige ondersteuning nodig.

Sommige kinderen lijken baat te hebben bij aanpassingen in het dieet. Het wetenschappelijke bewijs voor dit effect ontbreekt echter nog.

Op dit moment zijn de effecten op lange termijn van geen van deze behandelingen bekend.

Vooruitzichten

De aanleg voor ADHD blijft het leven lang aanwezig. De vooruitzichten zijn afhankelijk van een vroegtijdige opsporing en behandeling. Door zorgvuldige aandacht voor het gedrag van het kind, de opvoeding en het sociale leven, kan het kind worden geholpen zich tot een zo normaal mogelijk functionerend volwassene te ontwikkelen.

Preventie

De oorzaak van hyperactiviteit is niet precies bekend en daardoor is de preventie van deze aandoening op dit moment niet mogelijk.